Het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies is de nieuwste organisatie binnen onze coalitie. Milan van Lange is onderzoeker bij het NIOD en houdt zich bezig met de ontwikkeling en implementatie van digitale onderzoekstechnieken en het digitaliseren van historisch bronmateriaal. Hij is ook mede-initiatiefnemer van het taakteam Radical Research & Digital Documents. We spreken hem over het PublicSpaces partnerschap en de ambities van de organisatie rondom archivering en digitale autonomie.
Kun je wat meer vertellen over het NIOD?
Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies is een nationaal en internationaal centrum voor kennis over en onderzoek naar oorlog, massaal geweld en genocide. Centraal in het onderzoek en de collectievorming staat een historische benadering, een interdisciplinaire onderzoeksaanpak en oog voor de maatschappelijke gevolgen van oorlog, geweld en genocide. Daarnaast verzamelt, bewaart en ontsluit het NIOD sinds 1945 archieven en collecties – aanvankelijk vooral gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, maar tegenwoordig ook van meer recentere oorlogen en geweld.
Waarom zijn jullie aangesloten bij PublicSpaces?
De uitgangspunten van het PublicSpaces manifest sluiten goed aan bij de gewenste werkwijzen van een publieke kennisinstelling als het NIOD waar gewerkt wordt aan maatschappelijk gevoelige thema’s met dito archiefmateriaal en onderzoeksdata. Ook bij medewerkers van het NIOD, of dat nu in het archief of in het wetenschappelijk onderzoek is, leven er zorgen over de afhankelijkheid en risico’s van Big Tech-bedrijven uit voornamelijk de Verenigde Staten. PublicSpaces biedt ons een platform om deze zorgen te delen en gezamenlijk te werken aan een betere digitale toekomst.
PublicSpaces gaat uit van publieke waarden. Wat zijn de publieke waarden die vooral voor het NIOD belangrijk zijn?
Als NIOD zoeken we doorgaand naar manieren van software- en technologiegebruik die onze wetenschappelijke normen en ethische waarden respecteren en versterken. Zowel bij de collectievorming als in de onderzoekstaken van het NIOD spelen in elk geval transparantie, reproduceerbaar en verifieerbaar wetenschappelijk onderzoek, wetenschappelijke integriteit, digitale autonomie, kennisveiligheid, ethiek en AVG-compliant werken een rol.
Wat hopen jullie met de PublicSpaces coalitie te bereiken?
We hopen met ons partnerschap met PublicSpaces een bijdrage te leveren aan duurzaam, ethisch en verantwoord werken met software en digitale tools aan ons onderzoek en archief. Voor het NIOD kan het partnerschap een cruciaal onderdeel vormen in het verwezenlijken van stappen richting digitale autonomie, onafhankelijkheid van Big Tech-bedrijven en soevereiniteit over eigen data en onderzoeksmethoden. Dit omdat het in isolatie ontwikkelen of inzetten van software en digitale hulpmiddelen niet altijd mogelijk en daarbij ook onwenselijk is.
Waar willen jullie graag als eerste aan werken komend jaar op digitaal gebied en rondom publieke waarden?
Een idee dat leeft bij een groep collega’s van het NIOD is het ontwikkelen en gebruiken van een alternatief, open source archiefbeheersysteem. Momenteel lijkt er min of meer sprake te zijn van een monopolie op de archiefbeheersysteemmarkt, wat kwetsbaarheden en grote afhankelijkheid met zich meebrengt. In de praktijk betekent dit dat voor wat wij kunnen en doen met (digitale) archieven en archieftoegangen wij afhankelijk zijn van beleid en functionaliteiten van één aanbieder. Elk mogelijk (buitenlands) alternatief is vooralsnog afhankelijk van de diensten en servers van bedrijven als Amazon en Google. Deze opties zijn duidelijk ook ongeschikt als alternatief of plan B.
Een instituut als het NIOD is niet groot genoeg om dergelijke archiefbeheersoftware in eigen huis te ontwikkelen. Daarnaast is dit onwenselijk, gezien de vereiste interoperabiliteit van systemen die andere organisaties gebruiken. Eén van de dingen die we graag met PublicSpaces en partners willen doen, is nadenken over de eerste stappen richting de ontwikkeling van een alternatief open source archiefbeheersysteem.
