Als organisatie wil je laagdrempelig bereikbaar zijn voor je doelgroep of publiek. Veel organisaties maken daarom gebruik van appen om, naast telefonisch of per e-mail bereikbaar te zijn. Maar dat is niet de enige functie: appen wordt ook veel gebruikt om samen te werken of om communities mee te onderhouden.
Zeg je appen, dan denken veel mensen gelijk aan WhatsApp. Met ruim 13 miljoen gebruikers in Nederland is het de meest gebruikte app voor communicatie en is het voor veel mensen hét platform om met elkaar in contact te blijven. Helaas kleven er aan het gebruik van WhatsApp wel wat nadelen. WhatsApp wordt uitgegeven door Meta, het bedrijf dat ook achter Facebook en Instagram schuilgaat. Het belangrijkste verdienmodel van Meta is het verkopen van gepersonaliseerde advertenties en om dat zo goed mogelijk te kunnen doen willen ze zo veel mogelijk informatie verzamelen over iedereen. Nu zijn de berichten bij 1-op-1 chats standaard wel versleuteld zodat Meta niet gemakkelijk kan meelezen, bij groepchats of chats die gekoppeld worden aan een helpdesk of supportsysteem is die beveiliging er niet. En zelfs zonder de berichten te lezen kan Meta uit de gebruiksdata al allerlei persoonlijke gegevens afleiden.
Deze maand bespreken we daarom alternatieven voor: Tools om mee te chatten.
Signal
Toen Meta begin 2025 in opspraak kwam door een grote koerswijziging werd spontaan de Nationale Overstapdag georganiseerd. Sindsdien is Signal bij steeds meer mensen op de telefoon te vinden. Met zo’n 2,3 miljoen installaties in 2026 heeft het een snelle opmars gemaakt.
Signal installeer je gemakkelijk op je telefoon. Voor op kantoor is er ook een desktop-app waarmee het beheer in een professionele omgeving makkelijker is. Als je eenmaal een Signal account hebt kun je in je profiel een persoonlijke link of QR code vinden. Deze kan je op de website van je organisatie plaatsen zodat mensen jouw organisatie gemakkelijk op Signal kunnen vinden. Heb je al een ‘Bereik ons via WhatsApp’ knopje op de website staan? Overweeg die dan te vervangen door een “Bereik ons via Signal” knopje. En als je de WhatsApp-mogelijkheid niet wilt vervangen, zet de Signal optie er dan prominent naast. Daarmee bied je mensen tenminste een keuze.
Behalve een linkje naar je account – dat mensen kunnen gebruiken om 1-op-1 met jouw organisatie te communiceren – kan je ook linkjes maken en delen die direct naar een groepschat binnen Signal verwijzen. Mensen die op de link klikken en Signal nog niet hebben geïnstalleerd, zien een eenvoudige instructie om Signal direct te downloaden.
Signal komt met de mogelijkheid om een account aan te maken zonder telefoonnummer. Voor organisaties handig als ze geen 06-nummer over hebben. Deze mogelijkheid is nu alleen nog via een Android app beschikbaar, maar de verwachting is dat dat binnenkort ook op andere platforms beschikbaar komt.
Signal is een veel betere keuze dan WhatsApp omdat de beveiliging strenger is en omdat Signal geen gegevens van mensen verwerkt voor advertentiedoeleinden of dataverkoop. Het verdienmodel van Signal is gebaseerd op donaties en dat maakt het een stuk vriendelijker voor jouw privacy. Toch is Signal niet zaligmakend. Net als WhatsApp is Signal een gecentraliseerd platform. Alle communicatie verloopt via de infrastructuur van Signal (die deels gehost wordt op de Amazon cloud nota bene) en het beheer is in handen van één organisatie. Daarom kijken we nog even verder naar andere mogelijkheden om via chat te communiceren, waarbij je nog meer autonomie hebt over je omgeving.
Delta.Chat
Een andere app (mobiel en desktop) die als alternatief voor WhatsApp gezien kan worden is Delta.Chat. In tegenstelling tot WhatsApp én Signal is er bij Delta.Chat géén centrale autoriteit die over het netwerk gaat. Eigenlijk werkt het net als bij e-mail: Iedereen kan een server opzetten en iedereen kan met iedereen chatten. Sterker nog, Delta.Chat is niet zoals e-mail, eigenlijk is het gewoon e-mail, maar dan voor korte en goed beveiligde berichtjes. Delta.Chat maakt hiervoor gebruik van hetzelfde protocol als dat gebruikt wordt voor het versturen van e-mail. Maar in plaats van lange lappen tekst, worden alleen korte berichten heen en weer gestuurd. De app zorgt voor de versleuteling zodat mensen onderling veilig kunnen mailen. Zowel 1-op-1 als in groepsverband.
Delta.Chat is nog niet heel populair dus je zult mensen zelf moeten overhalen om het te gebruiken als je ermee aan de slag wilt. Maar door het open karakter en het gebruik van een reeds bestaand en bewezen protocol biedt het wel potentie.
PubHubs
Niet alle chatgroepen die je als organisatie wilt gebruiken zijn openbaar. Soms wil je dat de chat zich in een veilige omgeving bevindt waar de kans op pottenkijkers of mensen die verkeerde belangen hebben het liefst buitensluit. Denk bijvoorbeeld aan patiëntenverenigingen waarbij deelnemers gevoelige persoonlijke informatie willen delen of groepen met kwetsbare jongeren. In zo’n geval wil je mogelijk niet via een standaard chatapp kletsen, maar kan je beter uitwijken naar een omgeving die daar speciaal voor is ingericht.
Wil je als organisatie een eigen chat-omgeving opzetten, dan moet je de software – die open source is – op een eigen server (laten) installeren en moet je je aansluiten bij het PubHubs netwerk. Alle hubs zijn volledig zelfstandig, maar om mensen gemakkelijk van de ene Hub naar de andere Hub te laten “hupsen”, moet je je als organisatie wel aansluiten bij de centrale PubHubs organisatie, die ervoor zorgt dat mensen veilig kunnen inloggen en ook kan zorgen dat er op centraal niveau moderatie kan plaatsvinden.
Om die veiligheid te garanderen kunnen mensen die willen chatten niet zomaar een account aanmaken. Hiervoor moeten ze zich eerst identificeren met een speciale toepassing waarmee ze kunnen bewijzen dat ze aan de toegangsvoorwaarden van de chatgroepen voldoen. Met deze inlogmethode – op basis van Yivi – kunnen mensen bijvoorbeeld bewijzen dat ze 18+ zijn of in een bepaald postcodegebied wonen, zonder hun identiteitspapieren te hoeven uploaden.
Eenmaal binnen kunnen mensen veilig en anoniem aan gevoelige gesprekken deelnemen. Zijn deze drempels een beetje te hoog en speelt veiligheid een minder grote rol dan zijn er talloze andere toepassingen waarmee je onafhankelijk van big tech kunt chatten natuurlijk.
Appen als een pro
Veel organisaties gebruiken tegenwoordig ook intern chat als communicatiekanaal. Bijvoorbeeld met tools als Slack of Teams. Sommige organisaties gebruiken deze tools ook voor het bouwen en onderhouden van gemeenschappen of communicatie met hun doelgroep.
Er is een heel scala aan open source team chat tools die je zelf kunt (laten) hosten. Als je een open source chat-tool in eigen beheer hebt, is jouw organisatie zelf de baas over wat ermee gebeurt. Door het zelf te hosten blijven de kosten vaak ook beperkt. Je moet weliswaar de hostingprovider betalen voor serverruimte en beheer, maar je hoeft niet af te rekenen per gebruiker per maand. Zeker als je zo’n tool niet gebruikt voor je eigen team of afdeling, maar veel mensen van buiten je eigen organisatie wilt betrekken kan een eigen oplossing voordelig uitpakken.
Er zijn erg veel alternatieve team-chat tools. Kijk bijvoorbeeld eens op eu-alt.nl, European Alternatives of OpenAlternative.co. Een paar highlights lichten we hier uit:
Open Core
Twee softwarepakketten die vaak als alternatief voor Slack of Teams worden genoemd zijn Mattermost en Rocket.Chat. Deze tools zijn al heel lang beschikbaar en heel stabiel. Helaas zijn deze tools niet volledig open source, maar hebben ze een open-core, wat betekent dat er een open basisversie te downloaden en te gebruiken is, maar dat deze wel beperkingen kent. Bijvoorbeeld in het aantal accounts dat je kunt aanmaken of het aantal berichten dat in het archief bewaard kan blijven. Groeit je organisatie of community, dan moet je een licentie aanschaffen om de volledige versie te kunnen gebruiken. Niet helemaal ideaal helaas. Waar de bedrijven achter deze tools zich eerder nog richtten op kleine organisaties die hun eigen chat wilden, houden ze zich tegenwoordig vooral bezig met grote overheidsorganisaties waarbij veiligheid een topprioriteit is.
Open Source
Wil je voor een volledig open source team-chat gaan, dan is Zulip een tool die je kunt gebruiken. Zulip wordt ontwikkeld door een bedrijf uit de Verenigde Staten dat eigendom is van een non-profit, zodat de ontwikkeling van het platform duurzaam is geborgd.
Op Zulip.com kan je direct een account openen en met Zulip aan de slag. Maar helaas wordt de data dan niet binnen de EU gehost. Wil je dat wel (aanbevolen), dan is dat alleen mogelijk als je Zulip installeert op een eigen server binnen de EU. Je hebt dan volledige controle en eigenaarschap over alle data.
Open Standaard
Gebruik je een eigen chat-tool (zoals Zulip bijvoorbeeld), dant creëereeer je daarmee wel een eigen silo: Mensen die een account hebben kunnen allemaal met elkaar chatten, maar het is niet mogelijk om mensen van verschillende platforms met elkaar in gesprek te laten gaan. Om ervoor te zorgen dat chatdiensten ook makkelijk samen kunnen werken en deelnemers van platforms ook in groepen van andere organisaties kunnen deelnemen kun je gebruikmaken van tools die een open standaard chat protocol ondersteunen. Er zijn er verschillende, maar voor toepassingen als team-chat is het Matrix-protocol op dit moment erg populair.
Maak je gebruik van een chat-tool o.b.v. Matrix dan krijgen mensen net als bij e-mail achter hun eigen account-naam ook de servernaam. Bijvoorbeeld: @jouwnaam:jouworganisatie.nl. Voor chatrooms of kanalen geldt hetzelfde. Zo kan je via verschillende – op Matrix gebaseerde – chat-tools de PublicSpaces chatroom vinden door naar #publicspaces:publicspaces.net te zoeken.
Element
De ontwikkelaars van het Matrix- protocol hebben ook een app gemaakt. Daarmee kan via het web, je desktop of op je mobiel chatten via het Matrix- protocol. Je kunt in Element chatten met tekst, maar als je dat wilt kun je ook audio- of videogesprekken voeren. Handig als je gesprekken wilt voeren met mensen die wat minder bedreven zijn met een toetsenbord.
Naast de Element- app moet je ook nog een Matrix-server opzetten die het chatten via je eigen domeinnaam mogelijk maakt. Dat is een specialistisch werkje, maar gelukkig zijn verschillende aanbieders die dat in Europa voor je kunnen doen.
Een greep uit de aanbieders van Matrix-hostingdiensten:
Interoperabiliteit
Een groot voordeel van chatten met Matrix is dat mensen die al een Matrix-account hebben gewoon in een chatroom of kanaal kunnen meedoen zonder dat ze een apart account hoeven aan te maken. En dat Matrix een veelgebruikte standaard is blijkt wel uit het feit dat het hierboven genoemde Mattermost en Rocket.Chat beide ook met Matrix-kanalen kunnen communiceren. En zelfs het eerder genoemde PubHubs bouwt voort op de Matrix- standaard, al is het door de vereiste autorisaties die de veiligheid garanderen helaas niet interoperabel met andere op Matrix gebaseerde platforms.
Doe het anders
Tot slot nog een platform in de categorie ‘out of the box’ dat zeker de moeite waard is om te onderzoeken als je met een (misschien jongere) doelgroep een online community of samenwerkruimte wilt opzetten. Als je Habbo Hotel nog kent zal dit je misschien aanspreken:
WorkAdventure
WorkAdventure is een grafische ontmoetingsplaats waarmee je via de webbrowser door een eigen wereld kunt lopen. Als organisatie kun je je eigen wereld (laten) ontwerpen en daarin allemaal interactieve objecten plaatsen. Video’s, spelletjes, streams of zelfs een spreadsheet (mocht je daar behoefte aan hebben). Alle deelnemers aan de chat lopen met hun avatar door de ruimte. Er kunnen hoekjes gemaakt worden waar mensen samen kunnen praten via tekst of via een videoverbinding. Een super leuke en speelse manier om uit de saaie beleving van een chat-tool te komen. Geïnteresseerd? Loop eens binnen op het kantoor van de makers van dit geweldige open source product:
Tot slot
Chatten zonder big tech is prima mogelijk. Welke tool het meest geschikt is hangt vooral samen met het soort gesprekken en het publiek dat je daarbij wilt betrekken. Het gebruik van open standaarden maakt het ook nog mogelijk om je eigen draai aan zo’n omgeving te geven. Heb je vragen of wil je gewoon eens meepraten met de PublicSpaces community op Matrix: Hier zijn wij te vinden.
