Digital Independence Day: Aan de slag met webstatistieken

De vakantie is weer achter de rug en dus is het tijd om even te kijken hoe de website het heeft gedaan de afgelopen maand. Grote kans dat je daarvoor even in de laatste rapporten van Google Analytics duikt.

Google Analytics is al jaren dé standaard tool voor webstatistieken. Doordat Google deze tool voor de meeste mensen gratis aanbiedt hebben ze zich diep geworteld in het web. Zo’n 83% van de websites die statistieken bijhouden doen dat met Google Analytics (en dat is bijna 48% van álle websites). Een ongelofelijk marktaandeel dus

Wat veel mensen zich (blijkbaar) niet beseffen is dat ze door Google Analytics op hun website te installeren de surfgegevens van al hun bezoekers op een presenteerblaadje aanleveren bij Google. En alhoewel je de tracker flink kunt uitkleden zodat deze zo min mogelijk persoonsgegevens doorstuurt – waardoor je nog nét binnen de regels van de AVG blijft en daar geen toestemming voor hoeft te vragen – geef je Google toch een enorm voordeel om zoveel te weten te komen over bezoekers en hun bezoekgedrag.

Tijd dus om dat monopolie te doorbreken en aan de slag te gaan met alternatieven.

Open source alternatieven

Maar waar te beginnen? Want alternatieven voor Google Analytics zijn er genoeg. Alleen al op de website EuropeanAlternatives staan al meer dan 30 alternative analysetools en op OpenAlternative.co staat ook een lijst met 17 open source alternatieven. Daarom hebben wij van PublicSpaces een kleine selectie gemaakt, allen open source en voornamelijk uit de EU.

Matomo

Een veel gebruikt alternatief voor webstatistieken is Matomo. Ook binnen het PublicSpaces netwerk zijn er enkele partners die voor Matomo hebben gekozen. Matomo is – zeker als je de voorloper Piwik meetelt – al bijna 20 jaar in ontwikkeling. In die tijd is een groot aantal bijdragen geleverd door de open source community die rondom het project is ontstaan. Daarnaast is er een marktplaats ontstaan waar commerciële uitbreidingen aangeschaft kunnen worden en zijn er verschillende externe aanbieders die het pakket voor je kunnen hosten of onderhouden. Het is dus echt een volwassen product, met een groot ecosysteem, dat zeker als stabiel ervaren kan worden. 

Matomo komt in verschillende smaken. Zo kun je Matomo Cloud gebruiken als je helemaal ontzorgt wilt worden en zelf niets met de hosting te maken wilt hebben, of je kunt het op een eigen server draaien. Voor die laatste optie zijn er verschillende pakketten beschikbaar die in bepaalde functionaliteit (o.a. voor funnels, zoekwoorden, of voor het meten van advertentiecampagnes) en ondersteuning voorzien. De community versie is weliswaar gratis te gebruiken, maar beschikt alleen over basis-functionaliteit.
 
 Lees ook andere ervaringen met Matomo:

• Hoe stap je over van Google Analytics naar privacy proof Matomo? De KB ging je voor! (2024)
• Op zoek naar alternatieven voor Google Analytics (2022)

Voor een simpele bezoekersteller zal Matomo wat zwaar overkomen. Het is goed schaalbaar, maar vereist stevige servers. Dit werk goed voor organisaties die echt de diepte in willen. Heb je minder eisen, dan zijn er misschien praktischere oplossingen:

Plausible

Helemaal aan de andere kant van het spectrum vinden we Plausible, gemaakt in Estland. Plausible profileert zich als lichtgewicht en privacy-vriendelijke alternatief voor Google Analytics. Je kunt het tegen een kleine vergoeding gebruiken via hun eigen cloud-versie of gratis voor de open source community-versie zelf te hosten.
 
 Plausible is modern vormgegeven en biedt net genoeg functionaliteit: Je kunt zien hoeveel mensen op de verschillende pagina’s komen, je kunt filteren op datum of tijdvak en je kunt er zelfs campagnes mee tracken en eenvoudige doelen definiëren.

Je kunt het gedrag van bezoekers niet op gebruikersniveau volgen. Dat komt omdat ze geen user-tracking doen en dus ook geen cookie hoeven te plaatsen. Het mooie hiervan is dat je dus ook geen toestemming hoeft te vragen aan je bezoekers. Dat scheelt weer zo’n irritante banner.
 
 Alles is basic, maar in veel gevallen meer dan voldoende. Want je kunt je ook afvragen of het verzamelen van te veel data over je bezoekers wel nuttig is. Vaak zijn webstatistieken onderhevig aan allerlei omgevingsfactoren waar je zelf maar weinig grip op hebt. Zo kan het weer of een toevallige viral op TikTok je bezoekersaantallen behoorlijk beïnvloeden, zonder dat je erop kunt sturen of er iets van kunt leren (lees meer over vanilty metrics vs actionable metrics). Misschien zijn die basis getallen wel méér dan genoeg.

Een leuke mogelijkheid van Plausible is dat je je webstatistieken openbaar kunt publiceren. Leuk en lekker transparant. Dat is ook een van de redenen dat wij het bij PublicSpaces zelf ook gebruiken. Kijk bijvoorbeeld eens hier.

Swetrix

Wil je toch een stapje verder gaan en je statistiekenpakket gebruiken om je website, dienst op product structureel te verbeteren, dan heeft Swetrix aardige mogelijkheden om bezoek-sessies stap voor stap na te bootsen – zodat je je goed kunt verdiepen wat iemand ervaart als die gebruikmaakt van jouw site – of waarmee je kunt A/B testen – bijvoorbeeld om verschillende ontwerpvarianten te toetsen aan de praktijk. 
 

Bovengenoemde eigenschappen zijn niet zo eenvoudig in te zetten als met de Google Tag Manager, maar een website-ontwikkelaar die gedetailleerde metingen of experimenten wil doen moet daar wel uitkomen.
 

Swetrix is ontwikkeld aan de rand van de EU (in het VK en Oekraïne). De cloud versie wordt binnen de EU gehost en je kunt de open source editie ook zelf hosten in een datacenter naar keuze.

Offen

Offen – uit Duitsland – doet het nét weer een beetje anders dan de hierboven genoemde voorbeelden. Offen heeft als unieke eigenschap dat het alleen statistieken verzameld als een bezoeker daar expliciet toestemming voor heeft gegeven. Écht opt-in dus. 

Bezoekers die jouw organisatie willen helpen kunnen er zo bewust voor kiezen om een tracking cookie te installeren. Daardoor kan je ook terugkerende bezoeken goed meten. Als beloning voor het meedoen aan het onderzoek krijgen mensen dan ook toegang tot een persoonlijke pagina waar ze hun eigen bezoekgedrag op jouw website kunnen inzien of eventueel kunnen verwijderen.

GoatCounter

Zoek je iets super simpels en heb je zelfs geen zin om iets zelf te hosten dat kan je direct aan de slag met GoatCounter. Onder een soort fair-use biedt de ontwikkelaar van deze eenvoudige tool je de mogelijkheid om via zijn server statistieken te verzamelen. De ontwikkelaar – afkomstig uit Oostenrijk en ondersteund met een bijdrage uit het NGI0 fonds – heeft er bewust voor gekozen zijn software en dienst gratis te houden zodat er geen enkele belemmering is om het niet te gebruiken i.p.v. Google Analytics. Wel zo sympathiek.

Tot slot

Webstatistieken-tools zijn er in alle soorten en maten. Welke je kiest is sterk afhankelijk van wat je ermee wilt bereiken. Gebruik je het om van te leren of om je website echt te verbeteren? Dan kunnen dit soort tools heel behulpzaam zijn. Maar vaak worden de cijfers slechts gebruikt voor het jaarverslag en zeggen ze in werkelijkheid niet zo veel. Dus hou het simpel en meet alleen wat je echt gebruikt. Dat is niet alleen goed voor de privacy van de bezoekers van je website, het bespaart ook energie en scheelt schaarse ruimte in datacenters.

Bij PublicSpaces vinden we dat je als organisatie niet afhankelijk zou moeten zijn van een handvol grote techbedrijven om te snappen hoe je eigen website wordt gebruikt. Op welke waarden we alternatieven daarbij toetsen, lees je in ons manifest.