Digital Independence Day: stap over naar alternatieve videobeldiensten

Gebruik je nog Zoom, Google Meet of Microsoft Teams binnen je organisatie? Dan is het verstandig om een overstap naar een autonome, privacyvriendelijke tool te overwegen. Op deze Digital Independence Day geven we je een overzicht van de nadelen van de huidige big tech videobel-aanbieders, en een lijst mooie alternatieven. 

Waarom is afstappen van Google Meet, Zoom en Microsoft Teams een goed idee?

Of het nou is voor een vergadering, een webinar of een bijeenkomst van jouw community: Videobellen is persoonlijk, makkelijk en snel. Veel organisaties maken voor videobellen nog gebruik van Google Meet of Teams van Microsoft. Deze toepassingen zijn vaak al beschikbaar in de werkomgeving en werken eenvoudig. Maar: Deze big tech tools komen alle drie uit de Verenigde Staten, zijn niet erg transparant en de bedrijven erachter hebben een enorme monopolistische marktmacht.

Autonomie issues

Het is al een tijdje duidelijk: grote big tech bedrijven hebben ontzettend veel macht gekregen. Zelfs op geopolitiek vlak zijn deze bedrijven nu inzetbare pionnen. Mochten de spanningen met de VS hoog oplopen, dan kunnen zij de stekker uit software als Microsoft en Google trekken, en dus ook uit jouw digitale infrastructuur. Om dit te voorkomen, is het verstandig om op Europese software over te stappen.

Denk aan de ander

Zeker als je ook met mensen buiten je eigen (werk)kring wilt videobellen is het goed om even stil te staan of je deze tools wel wilt gebruiken. Door mensen van buiten jouw organisatie uit te nodigen in een videogesprek dat door deze techbedrijven wordt gefaciliteerd, forceer je jouw gesprekspartners ook om hiervan gebruik te maken. Ook als ze liever Big Tech-vrij willen spreken. 

Gelukkig zijn er voor organisaties die zich minder afhankelijk willen maken van Big Tech genoeg alternatieven.

Waar moet je aan denken voordat je gaat overstappen?

Bedenk allereerst: Met wie ga ik bellen? Is het een beperkte of vaste groep gebruikers? In beide gevallen maakt het eigenlijk niet zoveel uit en kan je met de meeste tools redelijk snel aan de gang. Is de groep groter of zijn er vaak nieuwe mensen bij betrokken? Let er dan op dat toetreden tot een gesprek zo min mogelijk drempels heeft. Een account is dan vaak al lastig en je wilt voorkomen dat je tijdens ieder gesprek moet helpdesken.

Sommige tools zijn turn-key en die kun je direct online gebruiken. Sommige gratis tools – zoals Jitsi – bieden ook een betaalde versie. Hiermee kan je een eigen veilige omgeving voor jouw organisatie opzetten en door de makers te betalen stimuleer je ook de doorontwikkeling en voortbestaan van zo’n oplossing. Zo snijdt het mes aan twee kanten.

Is veiligheid voor jouw organisatie van het allergrootste belang, dan zal je waarschijnlijk wat compromissen moeten sluiten op het gebied van gebruiksvriendelijkheid. Het kost nu eenmaal wat moeite om de veiligheid te garanderen. Maar dat wil niet zeggen dat de tools die zich hier niet in specialiseren, NIET veilig zijn. Zo zijn 1-op-1 gesprekken bij Jitsi standaard versleuteld en kunnen groepsgesprekken ook beveiligd worden (zij het met wat extra configuratie).

Open source software moet ergens draaien. Denk erover na of jouw organisatie dat zelf kan hosten en beheren of dat je dat liever overlaat aan een gespecialiseerd bedrijf of dienstverlener. In opkomst zijn ook coöperatieve vormen waarbij gebruikers samen – met een beperkt winstoogmerk – de hosting en beheer organiseren. Wellicht kan je samen optrekken om kosten te besparen.

Doe het met Signal

Recent is bijna iedereen (toch?) overgestapt van WhatsApp naar Signal als hun dagelijkse berichtendienst. Wat veel mensen niet weten is dat je met Signal ook heel eenvoudig een videogesprek kunt voeren. Videobellen met Signal werkt zowel op je telefoon als via de app van Signal die je op je computer of laptop kunt installeren.

Met een recente versie van Signal kan je gemakkelijk een ‘Oproep link’ maken die je aan een agenda-uitnodiging of social media post kunt toevoegen. Zo kun je makkelijk mensen uitnodigen bij een groepsgesprek, ook als je hun nummer niet in je contactenlijst hebt staan. 

Een groot nadeel van Signal is wel dat alle mensen die deelnemen, Signal moeten installeren. En alhoewel je berichten en videocalls met Signal veilig tegen meekijkers beschermt en Signal geen winstoogmerk heeft (ze draaien op donaties), is het hele netwerk wél gecentraliseerd en maken ze onder water ook gebruik van infrastructuur van grote cloud aanbieders zoals Google en Amazon.

Toch is Signal een goede videobeloptie als bijvoorbeeld je team al communiceert via Signal. Maar, het is natuurlijk wel nog altijd een Amerikaans bedrijf.

Doe het met Matrix

Om de nadelen van Signal te ondervangen kun je ook gebruikmaken van tools die “gefedereerd” werken. Op een federatief platform is het mogelijk dat gebruikers die een account hebben op de ene server ook kunnen kletsen met gebruikers op alle andere servers op het internet. Hierdoor ontstaat één groot netwerk, zonder dat er centrale aansturing nodig is of monopolies ontstaan.

Een veel gebruikt systeem dat al miljoenen gebruikers kent is Matrix. En alhoewel Matrix het meest bekend is van de chatrooms die erop draaien, kan het ook gebruikt worden voor videogesprekken. Hiervoor is zelfs een webapp beschikbaar die speciaal gemaakt is om te videobellen: https://call.element.io/, waar je zonder Matrix-account ook gebruik van kunt maken.

Gebruik je binnen jouw organisatie al Matrix om onderling te chatten? Dan is de stap naar een videogesprek slechts een kwestie van een druk op de knop. En je spreekt ook gemakkelijk af met mensen van andere organisaties die een eigen matrix-server in gebruik hebben.

Matrix is super veilig. Dat is ook de reden dat deze technologie in toenemende mate gebruikt wordt door Europese overheden als eigen intern communicatieplatform wordt ingezet. Bijvoorbeeld in België, Duitsland en Frankrijk. Dus als veiligheid en onafhankelijkheid voor jouw organisatie van doorslaggevend belang zijn dan is videobellen via Matrix wellicht een goed idee.

Je kunt met Matrix videobellen als je een Matrix account hebt. Er zijn publieke servers waar je een account kunt aanmaken en vrij snel van start kunt. Wil je alles in eigen beheer dan kan je ook een Matrix server zelf- of laten hosten voor jouw organisatie.

Toch vinden veel mensen Matrix ingewikkeld. Omdat het super veilig is, moet je bijvoorbeeld extra goed passen op je ‘encryptie’/backup sleutel en moet je soms met een reeks emoji’s verifiëren dat je contacten zijn wie ze zeggen dat ze zijn 🤯 👀 💩 🔥 🙈. Niet voor elke situatie even makkelijk en snel. 

Doe het met Jitsi

Wil je gewoon makkelijk videobellen in je webbrowser, zónder eerst een app te moeten installeren of accounts aan te maken, dan is Jitsi misschien een handige tool. Met Jitsi kan je gemakkelijk een linkje aanmaken waarmee je mensen bij elkaar krijgt in een videogesprek. De organisatie die Jitsi ontwikkelt bied je de mogelijkheid om hun tool gratis te gebruiken op https://meet.jit.si/. Hiervoor is alleen een registratie nodig als je een gespreksruimte wilt starten, de andere deelnemers kunnen anoniem en zonder registratie deelnemen.

Omdat Jitsi Open Source is kún je het ook op een eigen server installeren en zo je eigen veilige omgeving hosten. Maar bij het hosten en beheren van Jitsi komt wel het een en ander kijken. Jitsi is erg afhankelijk van een goede internetverbinding, meewerkende firewalls en beveiligingscertificaten. Heb je geen geduld om aan het begin van elke meeting de systeembeheerder uit te hangen? Dan kan je 8×8, de organisatie die Jitsi heeft ontwikkeld, ook vragen voor jouw organisatie een eigen “Jitsi as a Service”-server in te richten en te onderhouden.

Jisti werkt erg goed voor calls met één gesprekspartner en ook met een handjevol participanten gaat het vaak prima. Maar hoe drukker het wordt, hoe meer videostreams er tussen de verschillende deelnemers moeten worden uitgewisseld en dat kan bij Jisti soms tot onverwachte problemen leiden. Verwacht je veel deelnemers? Doe dan een uitgebreide test of …

… doe het met Big Blue Button

BigBlueButton heeft een iets andere achtergrond. Het is niet ontwikkeld als vervanging of alternatief voor kantoorsoftware, maar is een platform dat is gemaakt voor het onderwijs. Hierdoor heeft het een wat andere insteek: Er is een duidelijk onderscheid tussen sprekers en participanten te maken, er zitten verschillende presentatie- en samenwerktools in en je kunt bijeenkomsten makkelijk opnemen en archiveren. Een hele goede keuze dus als je een webnair wilt organiseren of online presentaties wilt geven voor grotere groepen.

Bij PublicSpaces gebruiken wij BigBlueButton dagelijks. De videokwaliteit is stabiel te noemen en leidt zelden tot grote technische problemen. Het toetreden tot een ‘Room’, vergt wat meer stappen dan je misschien gewend bent. Zo moet je expliciet kiezen of je met je eigen microfoon wilt deelnemen of alleen wilt luisteren en ook voor het inschakelen van je camera is een extra stap nodig. Bij groepsbijeenkomsten een voordeel, want vaak is het daarbij helemaal niet nodig dat iedereen de camera en microfoon activeert.

Ook BigBlueButton is een open source platform. In tegenstelling tot Jitsi zijn er geen openbare servers bekend. Wil je het inzetten voor jouw organisatie dan zijn er gelukkig ook dienstverleners in Nederland te vinden die dat aanbieden en voor jou een server willen configureren. 

Faites-le avec Visio

Hierboven las je al dat er binnen de Franse overheid gebruik wordt gemaakt van Matrix als communicatieplatform. Ze timmeren daar in Frankrijk flink aan de weg om hun hele infrastructuur autonomer te maken en onafhankelijk van Big Tech. Zo ontwikkelen ze daar hard aan een complete kantooromgeving die in de plaats kan komen van Microsoft en Google: LaSuite (net zoals er door de Nederlands overheid wordt gewerkt aan Mijn Bureau overigens).

Onderdeel van LaSuite is de tool Visio. En alhoewel er al veel open source tools zijn om mee te videobellen heeft de Franse overheid toch besloten een nieuwe tool te ontwikkelen. Visio moet dan ook qua kwaliteit, functionaliteit en gebruiksgemak een tool worden met “Zoom-level performance” en kwaliteit. Zo zal Visio o.a. mogelijkheden gaan bevatten om geautomatiseerde transcripties of ondertiteling te maken bij gesprekken.

Werk je binnen de Franse overheid dan heb je geluk: Je kunt het al gebruiken. Maar ook als Nederlands burger kun je ermee aan de slag. Zo is er een coöperatieve versie van LaSuite – https://lasuite.coop/ – waar je tegen een redelijke vergoeding gebruik kunt maken van Visio. En ook maakt Visio deel uit van het aanbod van het Nederlandse https://mosa.cloud/, dat de tools van LaSuite aanbiedt in Nederland.

Met de Franse overheid als opdrachtgever en financier – die de ambitie hebben Visio als in te zetten voor alle ambtenaren – is dit zeker een tool om in de gaten te houden.

Doe het anders 

En zo zijn er nog een paar tools die wellicht interessant zijn om onder de aandacht te brengen.

Want heeft jouw organisatie al een NextCloud omgeving voor het delen van bestanden? Dan is de kans groot dat daar ook NextCloud Talk in zit. Erg handig om direct vanuit de kantooromgeving te kunnen bellen. Zoals je gewend bent van NextCloud staat Talk ook bol van de features. Zo kun je gemakkelijk gasten uitnodigen, polls maken en documenten delen tijdens het bellen.

En vers van de pers: Ook het Zwitserse Proton (van Proton Mail) komt met een tool om te videobellen: Proton Meet. Proton staat bekend om zijn goede beveiliging en ook deze calls zullen van voor tot achter (end-to-end) versleuteld zijn. Kleine disclaimer: Alhoewel Proton een aantal van hun tools beschikbaar heeft gemaakt als Open Source weten we van Proton Meet op dit moment nog niet of dat een tool wordt die eventueel ook zelf- of door derden te hosten gaat zijn.

Zoals je ziet: Eigenlijk is er geen excuus meer om Zoom, Google Meet of Teams te gebruiken om te videobellen. Er zijn genoeg alternatieven beschikbaar die ervoor zorgen dat je zelf in controle blijft over wat er met je gesprekken en data gebeurt. En je kan jezelf natuurlijk ook altijd de vraag stellen: Moeten we echt met video bellen? Bellen met video kost over het algemeen meer bandbreedte (en dus energie) dan bellen zónder beeld. En als je echt een goed gesprek wilt voeren: Spreek een af in een mooi bos of park! De lente staat voor de deur ☀️.

Veel succes met je overstap!

Enkele disclaimers

Alles is in beweging

Bedrijven kunnen altijd veranderen. Wat nu een stichting is kan later een winstgevend bedrijf worden. Wat nu een Europese aanbieder is kan later opgekocht worden door een Chinees bedrijf. Blijf dus altijd alert op de infrastructuur van de tools en diensten die je gebruikt. Wil je echt grip op jouw digitale infrastructuur? Gebruik dan onze Digitale Spoelkeuken om jouw hele infrastructuur jaarlijks tegen het lucht te houden.

Tip: bij open source producten die je zelf host omzeil je dit altijd. Wat in eigen handen is, blijft in eigen handen.

Dit was geen volledige lijst alternatieven

Er zijn nog veel meer videobelaanbieders. We hebben selectie gegeven van verschillende afwijkende aanbieders met ieder hun eigen speciale kenmerken. Voor meer alternatieven kun je kijken bij Open Alternative, European Alternatives en Open Source Alternative.