Van weerbare overheid naar weerbare samenleving
Het belang van een digitaal soevereine overheid is niet te overschatten. We zijn dan ook zeer verheugd dat digitale autonomie in het regeerakkoord wordt benoemd als uitgangspunt voor de digitale infrastructuur van de overheid. Het is belangrijk dat inkoop- en aanbestedingsvoorwaarden meer worden gebaseerd op o.a. soevereiniteit en open source. Maar daarmee zijn we er nog niet.
Vergeet de samenleving niet
Er is een hoge urgentie voor vergelijkbare maatregelen binnen publieke sectoren als onderwijs, cultuur en zorg. De ontwikkeling van een ‘Rijkscloud’ is zeer nodig en belangrijk, maar laten we niet vergeten dat ondertussen de data van onze kinderen en jongeren via het onderwijs nog altijd op Amerikaanse servers wordt opgeslagen, en gevoelige gezondheidsdata van alle Nederlanders via de zorg op Amerikaanse servers belandt. De afhankelijkheid in deze sectoren van big tech diensten is zo groot, dat de maatschappelijke ontwrichting enorm zou zijn als ons de toegang tot deze diensten wordt ontzegd. Wij hopen dat in de komende beleidsperiode de in het regeerakkoord geformuleerde uitgangspunten voor digitale autonomie dan ook in beleid en regelgeving doorvertaald zullen worden naar de publieke sectoren, om van een weerbare overheid te komen tot een weerbare samenleving.
Voorkom ‘Europese big tech’
Het stemt hoopvol dat er serieus wordt ingezet op digitale techniek als drijfveer voor economische groei, en Nederland koploper wil zijn in sleuteltechnologieën zoals AI. Deze focus is nodig om te komen tot serieuze alternatieven en de afhankelijkheden van de VS en China af te bouwen. Maar deze economische doelen mogen niet de enige zijn. We weten inmiddels hoe maatschappij-ontwrichtend, democratie-bedreigend en mens-onvriendelijk ongebreidelde inzet op big-tech-groei kan zijn. Deze inzet mag dus niet leiden tot een Europese big tech die zich alleen in de nationaliteit van zeggenschap en eigendom onderscheidt van wat we kennen uit Silicon Valley. Dit kunnen we voorkomen door in te zetten op open standaarden, open source software en bedrijfsmodellen (zoals bijvoorbeeld steward-owned) die onze investeringen beschermen en autonomie vergroten.
Als Europa onderscheiden we ons van de VS en China door onze ethische blik op de ontwikkeling van technologie en door het onderkennen van de maatschappelijke impact daarvan. Bij het investeren in de ontwikkeling van digitale technologie is het daarom van groot belang dat dit altijd in dienst blijft staan van de samenleving. Bij het stimuleren van innovatie en groei moet het publieke belang als uitgangspunt worden genomen, en moeten grondrechten en publieke waarden geborgd worden door middel van regelgeving en beleid. Dit beleid dient ook uitspraken te doen over toezicht, licentiëring en overdracht van eigendom en zeggenschap. Daarnaast moeten we kritisch blijven kijken naar de impact van technologie zoals AI op klimaat, arbeid, grond- en watergebruik.
Veilige sociale media
Wat betreft sociale media worden verslavende algoritmes, schadelijke content en gebrekkige moderatie genoemd als problemen waar tegen opgetreden gaat worden door het stellen van grenzen en versterken van toezicht. Dit is zeer nodig! Wij voegen aan deze defensieve maatregelen graag een offensief voorstel toe: ook op het gebied van sociale media moeten we de principes van digitale autonomie toepassen! Reguleren van de bekende platforms is niet genoeg – er zijn alternatieven nodig, en om tot deze alternatieven te komen zijn beleid en investeringen nodig. Het kabinet kan hierbij aansluiten op reeds lopende initiatieven in Nederland en Europa zoals de ontwikkeling van het Fediverse (met als bekendste voorbeeld Mastodon) en een groeiende beweging van maatschappelijke partijen die op deze technologie voortbouwen om veilige publieke ruimtes op het internet te ontwikkelen. Om onze samenleving weerbaar te houden, is het noodzakelijk om digitale publieke ruimtes te hebben waar een gezond publiek debat kan plaatsvinden, waar privacy gewaarborgd is en waar mensen veilig en vertrouwd met elkaar in contact kunnen komen. Ook jongeren! Het verbieden van alle sociale media voor jongeren onder de 15 is geen oplossing maar symptoombestrijding. Laten we nu serieus werk maken van online omgevingen waar iedereen, ongeacht leeftijd, veilig is!
Wij gaan de komende jaren vol goede moed en met veel energie ‘aan de slag’ met bovenstaande thema’s, en bieden en uitgestoken hand om hierin samen te werken!