Op 17 september 2026 stuurden PublicSpacesmet 28 organisaties een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer en het kabinet. De oproep: bescherm Europese organisaties en hun gebruikers tegen buitenlandse sanctiedruk, nu Amerikaanse sancties ook onschuldige Europese partijen steeds vaker raken.
Wat is er aan de hand?
Sinds 1848 zijn vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en drukpersvrijheid in de Nederlandse grondwet vastgelegd. Een democratische rechtsstaat kan alleen functioneren als die vrijheden goed geregeld zijn. Daarom is het zorgwekkend dat de Amerikaanse overheid sancties inzet om ideologische tegenstanders het zwijgen op te leggen — soms direct, zoals bij de rechters van het Internationaal Strafhof, soms indirect, zoals bij de internetdienst Autistici/Inventati (A/I).
Op 26 augustus plaatste de Amerikaanse sanctieautoriteit OFAC de Italiaanse internetaanbieder A/I op een sanctielijst. A/I verzorgt wereldwijd webhosting en e-mail voor zo’n 20.000 activistengroepen; de Amerikaanse regering claimt dat A/I digitale infrastructuur biedt aan gewelddadige antifascistische groeperingen, wat A/I verwerpt. Het efffectgevolg volgde snel: op 28 augustus werd autistici.org geblokkeerd door Public Interest Registry, de Amerikaanse beheerder van .org, en op 8 september kondigde de Italiaanse bank Banca Etica aan de diensten aan A/I binnen tien dagen te beëindigen — uit vrees om anders zelf buiten het Amerikaanse Visa-betaalsysteem te worden gezet.
A/I heeft haar activiteiten inmiddels gestaakt. Niet primair omdat de bankrekening wegviel — de organisatie had clouddiensten al twee jaar vooruitbetaald — maar om te voorkomen dat de organisatie zelf secundaire sancties zou krijgen wegens ‘material support’ aan verbonden organisaties en personen. Ook de in Nederland gevestigde rechters van het Internationaal Strafhof konden, nadat ze op een Amerikaanse sanctielijst waren geplaatst, bij geen enkele Europese bank meer terecht: een direct gevolg van de afhankelijkheid van het Europese betalingsverkeer van Amerikaanse netwerken als Visa en Mastercard.
Deze zorgen zijn niet langer hypothetisch: een Nederlandse internetaanbieder neemt naar eigen zeggen inmiddels geen opdrachten meer aan van het Internationaal Strafhof. Op 14 september stelden Kamerleden Kathmann en El Boujdaini hier al schriftelijke vragen over aan de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de minister van Buitenlandse Zaken. Met deze brief ondersteunen wij die vragen en breiden we het beeld uit: wat het Strafhof overkomt, speelt evengoed bij maatschappelijke organisaties, hun hosting, domeinnamen en betalingsverkeer.
Onze oproep: vijf maatregelen
In de brief roepen we de Kamer en het kabinet op tot vijf maatregelen:
1. Investeer in onafhankelijke Europese digitale infrastructuur
Geef hoge prioriteit aan de opbouw van een onafhankelijke Europese digitale infrastructuur en stimuleer open source Nederlandse en Europese alternatieven voor cloud, sociale media en betalingen. Laat de overheid het goede voorbeeld geven door overheidsdiensten binnen de EU onder te brengen, met behoud van open standaarden en één wereldwijd internet.
2. Onderneem diplomatieke actie
Spreek je uit tegen de onevenredige gevolgen van extraterritoriale sancties voor Europese dienstverleners en hun gebruikers, en bespreek dit met spoed met de Amerikaanse regering — bij voorkeur in Europees verband. Breng ook in kaart welke rol het Europese Anti-Dwanginstrument kan spelen bij het afweren van druk op de Europese internetsector.
3. Regel Europese rechtsbescherming en praktische hulp
Onderzoek uitbreiding van de blokkeringsverordening — die nu alleen bepaalde Amerikaanse maatregelen over Cuba en Iran dekt — en regel een aanspreekpunt, juridische hulp en praktische steun. Zolang voorzorgshalve meewerken de veiligste route blijft, bestaat bescherming namelijk alleen op papier.
4. Bescherm bankdiensten voor organisaties en bedrijven
Regel aanvullende bescherming voor organisaties en bedrijven die bankdiensten verliezen door buitenlandse sancties, met individuele beoordeling, motivering en snel bezwaar bij banken en toezichthouders — met behoud van bestaande sancties en regels tegen witwassen en terrorismefinanciering.
5. Stel digitale en financiële diensten voor het Internationaal Strafhof veilig
Maak vanuit de Nederlandse verantwoordelijkheid als gastland een interdepartementaal plan dat digitale en financiële diensten voor het Strafhof beschikbaar houdt, met het Hof, banken en Nederlandse leveranciers aan tafel.
Wat vragen we van het kabinet?
We vragen het kabinet om een reactie over directe hulp bij dreigende uitval, gelijktijdig met de beantwoording van de Kamervragen van 14 september en in elk geval vóór het commissiedebat Digitaliserende Overheid en Toezicht van 30 september. Ook vragen we binnen zes weken een plan met concrete maatregelen, verantwoordelijke bewindspersonen en termijnen — en dat de Kamer deze brief bij dat debat betrekt.
Volledige brief aan de Tweede Kamer
Mede ondertekend door
Internet Society, Bits of Freedom, Waag Futurelab, Freedom Internet, SETUP, IMPAKT, Dutch Cloud Community, Mentaal.nl, BovenJan, Greenhost, Soverin, DOSBA, Mediamatic, DoeiDag, Framer Framed, OID Foundation, Open State Foundation, The Good Cloud, EYE, Post X Society, NLUUG, CODE for NL, Gebiedonline, Stichting Privacy by Design, Coalitie Eerlijk Digitaal Onderwijs, Tetem en Open Nederland.
Ondersteunt jouw organisatie deze oproep en wil je mee ondertekenen? Stuur een mail naar info@publicspaces.net
